Wat is een (agrarisch) voedselbos?

Elk voedselbos produceert voedsel, maar een agrarisch voedselbos produceert voedsel op grotere en efficiënte schaal. Zo staan in een agrarisch voedselbos alle gewassen netjes in rijen, zodat makkelijk geplant en geoogst kan worden. In een agrarisch voedselbos zijn de paden breed genoeg om met een kleine trekker langs te rijden. In een agrarisch voedselbos staan hoofdzakelijk soorten die (deels) machinaal te oogsten en makkelijk te vermarkten zijn.

Basisprincipes voedselbosbouw

Een agrarisch voedselbos wordt, net als elk ander voedselbos, ontworpen en aangelegd vanuit de volgende basisprincipes, om zo een gebalanceerd ecosysteem te creëren: 

  • gelaagdheid
  • combinatie van veel meerjarige soorten
  • bodemrust
  • geen bemesting
  • geen bestrijdingsmiddelen

Zo lijkt een voedselbos op een natuurlijk bos, beide bestaan uit een gelaagde combinatie van vele verschillende soorten die vanzelf groeien, zonder (kunstmatige) menselijke bemoeienis.

Gelaagdheid en een combinatie van meerjarige soorten

In een voedselbos staan, net als in een natuurlijk bos, veel soorten planten in verschillende lagen door en naast elkaar. Bijvoorbeeld: hoge bomen met walnoten en tamme kastanjes. Lagere bomen met appels, peren, pruimen, kersen, mispels, kaki’s, pawpaws. Hogere struiken met hazelnoten, Chinese kweeën, meidoornbessen, duindoornbessen, vlierbessen. Lagere struiken met frambozen, bramen, blauwe en zwarte bessen. En laag bij de grond kruiden en meerjarige groentes als oregano, tijm, citroenmelisse, munt, daslook, artisjok en asperges. Een volgroeid voedselbos oogt daardoor een beetje als één grote, eetbare jungle.

Bodemrust

In een voedselbos wordt, net als in een natuurlijk bos, niet geploegd. De bodem wordt met rust gelaten en krijgt de kans om elk jaar meer organisch materiaal en humus op te bouwen. 

Geen bemesting

In een voedselbos wordt, net als in een natuurlijk bos, niet gemest. Geen kunstmest en geen organische mest, behalve dan de uitwerpselen van wilde dieren die zich spontaan in het voedselbos vestigen of er komen foerageren.

Geen bestrijdingsmiddelen

In een voedselbos worden, net als in een natuurlijk bos, op geen enkel moment bestrijdingsmiddelen gebruikt. Herbiciden, insecticiden, fungiciden komen het voedselbos niet in. Dat is ook niet nodig, want op termijn houden de natuurlijke relaties in het bosecosysteem plagen en ziektes onder controle.

De bovenstaande principes en kenmerken gelden voor alle voedselbossen. Toch ziet elk voedselbos er anders uit. Voedselbossen verschillen omdat bepaalde factoren zoals bodemsoort, grondwaterstand, voormalig gebruik van de grond en omgevingsplannen meebepalen welke soorten waar aangeplant kunnen worden. Daarnaast verschillen voedselbossen van elkaar omdat elke beheerder andere keuzes maakt. 

Foto door SocialMania

Landbouw en natuur op één kavel

De beheerder van een agrarisch voedselbos is een boer(in). En die boer(in) maakt een aantal eigen keuzes om het voedselbos zo goed mogelijk te laten passen in zijn/haar bedrijfsvoering. Een agrarisch voedselbos is een volwaardige professionele teelt, met verschillende meerjarige gewassen in verschillende productielagen op één en dezelfde kavel. Deze teelt heeft een eigen gewascode: 1940. 

Een agrarisch voedselbos combineert landbouw en natuur op één en dezelfde kavel. Dat biedt mogelijkheden om natuurmaatregelen zoals houtwallen, heggen, natuurvriendelijke oevers en poelen te integreren in het voedselbos. Die maatregelen versterken het ecosysteem van het voedselbos en geven recht op extra landbouwsubsidies.

Bovendien stoot een agrarisch voedselbos geen stikstof uit. Een agrarisch voedselbos is dus een goede buffer tussen kwetsbare natuurgebieden en intensievere landbouwpercelen, omdat landbouw en natuur optimaal met elkaar samenwerken.

Ontwerp van Voedselbos Schijndel

Waarom een voedselbos starten als boer(in)?

In een voedselbos oogst je voedsel uit een vitaal bos-ecosysteem, maar het duurt een aantal jaren voor je ecosysteem is opgebouwd en voedsel produceert. Een voedselbos vergt dus lange termijn-denken. De investeringen aan de voorkant – voor plantgoed, ontwerp, aanleg, eventuele grondbewerking – zijn stevig. De oogstopbrengsten in de eerste jaren zijn nul tot verwaarloosbaar. 

Daar staat tegenover dat je op termijn veel minder kosten hebt: geen mest, geen irrigatiesystemen, geen drainage, geen gewasbescherming, geen zware machines. Én je zal een veelheid aan gezonde, vitamine- en mineraalrijke producten van hoge kwaliteit kunnen gaan verkopen, voor een meerprijs. Een voedselbos is dus bij uitstek een meerwaarde voor boeren en boerinnen die hun bedrijf en grond duurzaam willen doorgeven aan de volgende generaties. 

Een voedselbos vergt een zekere maatschappelijke betrokkenheid, een voedselbos biedt namelijk (deel)oplossingen voor allerlei nationale en internationale maatschappelijk problemen, terwijl je daar (nog) niet voor beloond of betaald wordt.